Μέσα σε ένα εξάμηνο η πλήρωση
Όπως ανακοινώθηκε από την Εκκλησία της Ελλάδας, Τοποτηρητής της Μητροπόλεως Αιτωλίας και Ακαρνανίας μετά την εκδημία του Μητροπολίτη Κοσμά ορίσθηκε ο σεβασμιότατος Μητροπολίτης Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου κ. Ιερόθεος, ο οποίος και πρόκειται να εκπροσωπήσει στην Εξόδιο Ακολουθία τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και Πάσης Ελλάδας. Όπως προβλέπεται ο εκάστοτε Τοποτηρητής, λοιπόν, αναλαμβάνει μόνο την τρέχουσα υπηρεσία της Μητροπόλεως πλην εξαιρετικών περιπτώσεων όπου λαμβάνει άδεια της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου προκειμένου να αντιμετωπίσει κατεπείγοντα ζητήματα.
Σύμφωνα με όσα προβλέπονται στον Καταστατικό Χάρτη της Εκκλησίας της Ελλάδος μετά τη χηρεία του Μητροπολιτικού θρόνου, η εκλογή νέου Μητροπολίτη, η οποία εμπίπτει στις αποκλειστικές αρμοδιότητες της Ιεράς Συνόδου της Ιεραρχίας, υλοποιείται μέσα σε ένα εξάμηνο από τη χηρεία του Μητροπολιτικού θρόνου στο Συνοδικό ιερό Κατάστημα και κατά τη διάρκεια τακτικής ή έκτακτης σύγκλησης της Ιεράς Συνόδου.
Η πλήρωση αυτή υλοποιείται με δύο τρόπους, εκ των οποίων ο κανονικός, αυτός δηλαδή που απαντά στη διαδικασία που προβλέπεται από τους ιερούς κανόνες, είναι η εκλογή. Η εκλογή διεξάγεται με δύο ψηφοφορίες, οι οποίες είναι μυστικές αφού προβλέπεται ρητώς από τον ισχύοντα Καταστατικό Χάρτη. Κατά την πρώτη ψηφοφορία εκλέγονται τρεις από τους εγγεγραμμένους στον κατάλογο εκλογίμων προς Αρχιερατεία, τους σχολάζοντες Μητροπολίτες (αυτούς δηλαδή που έχουν αποβάλλει τη διοικητική τους εξουσία), τους Βοηθούς Επισκόπους και τους Τιτουλάριους Μητροπολίτες και Επισκόπους. Κατά τη δεύτερη ψηφοφορία, στην οποία παλαιότερα συμμετείχε μόνο με την παρουσία του ο Κυβερνητικός Επίτροπος ένας δηλαδή καθηγητής της Νομικής ή της Θεολογικής Σχολής Αθηνών, εκλόγιμοι είναι οι συμπεριλαμβανόμενοι στο τριπρόσωπο που καταρτίζεται στην πρώτη ψηφοφορία, από τους οποίους αναδεικνύεται ένας με σχετική πλειοψηφία (όποιος δηλαδή συγκεντρώσει τις περισσότερες ψήφους). Δεν προκύπτει ότι θα πρέπει να χρησιμοποιούνται έντυπα ψηφοδέλτια, ενώ σε περίπτωση ισοψηφίας στη δεύτερη ψηφοφορία υπερισχύει ό ανώτερος κατά τα πρεσβεία της Αρχιερωσύνης.
Μετά την εκλογή ακολουθεί η ανακοίνωσή της στον εκλεγέντα μέσω του Μικρού και του Μεγάλου μηνύματος, εκ των οποίων το πρώτο τελείται από τον Πρόεδρο της Ιεράς Συνόδου της Ιεραρχίας και το δεύτερο από ολόκληρη την Ιερά Σύνοδο στο Συνοδικό Παρεκκλήσι. Μετά τη λήξη της διαδικασίας, αναγγέλλεται στον Υπουργό Παιδείας και θρησκευμάτων το αποτέλεσμα της εκλογής. Ο Υπουργός έχει την υποχρέωση να προκαλέσει την έκδοση Προεδρικού Διατάγματος περί αναγνωρίσεως και καταστάσεως του νέου Μητροπολίτη μέσα σε δέκα ημέρες, εκτός αν κατά τον έλεγχο νομιμότητας διαπιστώσει ότι η διαδικασία διενεργήθηκε κατά παράβαση των διατάξεων του Καταστατικού Χάρτη της Εκκλησίας της Ελλάδος (ν.590/1977). Στη συνέχεια ο εκλεγείς δίνει διαβεβαίωση ενώπιον του Προέδρου της Δημοκρατίας και με την παρουσία του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και του Υπουργού Παιδείας και Θρησκευμάτων, και τελικώς ενθρονίζεται κατά την εκκλησιαστική τάξη. Για την έκδοση του Προεδρικού Διατάγματος δεν απαιτείται να διεξαχθεί έρευνα για το αν έχει επιβληθεί στον εκλεγέντα το επιτίμιο της ακοινωνησίας.
Ο δεύτερος τρόπος πλήρωσης χηρεύουσας Μητροπόλεως είναι η μετάθεση ή κατάσταση. Προβλέπεται από τους ιερούς κανόνες (14ος Αποστολικός κανόνας), ωστόσο, πρόκειται ουσιαστικά για διαδικασία που επιλέγεται σε εξαιρετικές περιπτώσεις και εξαιτίας ύπαρξης μείζονος οφέλους της Εκκλησίας, το οποίο θα πρέπει να συντρέχει κατά το χρόνο της απόφασης περί μεταθέσεως. Αντίθετα, στην πλήρωση χηρεύουσας Μητρόπολης με εκλογή δε χρειάζεται να στοιχειοθετείται μείζων για την Εκκλησία όφελος.
