Πώς η τέχνη διαμόρφωσε τη μνήμη της ελευθερίας
Σπάνιο υλικό για την Έξοδο του Μεσολογγίου: Από τα πιστόλια του Βύρωνα στα τραπουλόχαρτα του Αγώνα
Η έκθεση μας καλεί σε έναν διάλογο ανάμεσα στην ιστορία και τη σύγχρονη ματιά παρουσιάζοντας το Μεσολόγγι ως έναν τόπο όχι μόνο θυσίας αλλά ως ιδέα που εξακολουθεί να γεννά πολιτισμό
Δυο αιώνες μετά τη νύχτα που η Έξοδος θυσία μετατράπηκε από στρατιωτική ήττα σε παγκόσμιο σύμβολο ελευθερίας, το Μουσείο Μπενάκη Ελληνικού Πολιτισμού εγκαινιάζει μια έκθεση που δεν περιορίζεται στην αναδρομή ενός ιστορικού γεγονότος, αλλά επιχειρεί να φωτίσει τον τρόπο με τον οποίο η τέχνη, η εικονογραφία και ο φιλελληνισμός συνέβαλαν στη διαμόρφωση της συλλογικής μνήμης και της ίδιας της εθνικής ταυτότητας. Η έκθεση «ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ 1826 – 200 χρόνια από την Έξοδο» εγκαινιάζεται σήμερα, ενταγμένη στον επετειακό κύκλο των διακοσίων ετών και αποτελεί καρπό μιας διεθνούς συνεργασίας με αφετηρία μια συλλογή που βρισκόταν στην Αυστραλία.
Στη συνέντευξη Τύπου που προηγήθηκε των εγκαινίων, ο επιστημονικός διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη, Γιώργης Μαγγίνης, ο Δήμαρχος Ιεράς Πόλης Μεσολογγίου, Σπύρος Διαμαντόπουλος και οι επιμελητές της έκθεσης Σπυριδούλα Δημητρίου και Κωνσταντίνος Ι. Στεφανής ανέπτυξαν το σκεπτικό, τις προκλήσεις και το εύρος ενός εγχειρήματος που ξεκίνησε ως μια αναδυόμενη παρουσίαση σπάνιων τεκμηρίων και εξελίχθηκε σε μια πολυεπίπεδη ιστορική και εικαστική αφήγηση.
Johann Lorenz II Rugendas (1775-1826) (σχεδιαστής) Η Έξοδος του Μεσολογγίου, 1826 Επιχρωματισμένη ακουατίντα – Μουσείο Μπενάκη
Η αφετηρία της έκθεσης υπήρξε η σημαντική ιδιωτική συλλογή του Αυστραλού ιστορικού John Robertson. Όπως εξήγησε ο Γιώργης Μαγγίνης, η ύπαρξη της συλλογής είχε ήδη αναδειχθεί μέσα από την έκθεση «Ταξίδια στην Ελλάδα» αλλά η έρευνα της Ελληνίδας ιστορικού που ζει και εργάζεται στην Αυστραλία αποτέλεσε τον πυρήνα μιας επιμελητικής ομάδας που διαμορφώθηκε οργανικά από τη Σπυριδούλα Δημητρίου. τον Κωνσταντίνο Ι. Στεφανή και τον John Robertson. Οι επιμελητές πρότειναν τη διεύρυνση του εγχειρήματος με έργα από τις συλλογές του Μουσείου Μπενάκη, αλλά και από άλλους δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς. Η απόφαση αυτή, αν και συνοδεύτηκε από οργανωτική και οικονομική αγωνία – καθώς μια μεγαλύτερη έκθεση σημαίνει και μεγαλύτερη επένδυση – οδήγησε τελικά σε μια παρουσίαση αντάξια της εποποιίας της Εξόδου. Ο σχεδιασμός της έκθεσης φέρει την υπογραφή της Ναταλίας Μπούρα, ενώ ο κατάλογος – που αποτελεί ξεχωριστό επιστημονικό επίτευγμα – υλοποιήθηκε με τη συμβολή της Εριφύλης Αράπογλου και τη χορηγία του Δήμου Ιεράς Πόλης Μεσολογγίου.
Wunder (χαράκτης) – Christian Gottfried Geissler (1770-1844) (σχεδιαστής) Η είσοδος των Σουλιωτών στο Μεσολόγγι με τη σορό του στρατηγού τους Μάρκου Μπότσαρη, 1825 Επιχρωματισμένη οξυγραφία Καμπέρα, Συλλογή John Robertson
Ο Δήμαρχος Ι.Π. Μεσολογγίου, μεταφέροντας το κλίμα της επετειακής χρονιάς από το Μεσολόγγι στην Αθήνα, μίλησε για το χρέος των σύγχρονων Ελλήνων απέναντι σε ένα γεγονός που, όπως τόνισε, «έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην έκβαση της ελληνικής επανάστασης». Περιέγραψε την εθελούσια έξοδο προς τον θάνατο ως πράξη ύψιστης αξιοπρέπειας: εξαντλημένοι, πεινασμένοι, στα όρια της ανθρώπινης αντοχής, οι πολιορκημένοι δεν συνθηκολόγησαν. Το μήνυμα που έστειλαν τότε προς την Ευρώπη υπήρξε καταλυτικό για την αφύπνιση της διεθνούς κοινής γνώμης και, τελικά, για την πορεία προς τη Ναυμαχία του Ναυαρίνου. Ο δήμαρχος στάθηκε επίσης στην ανάγκη μεταλαμπάδευσης της ιστορικής μνήμης στις νεότερες γενιές. Το Μεσολόγγι δεν είναι προγονοπληξία είναι θεμέλιο. Μια πόλη που ανέδειξε πέντε πρωθυπουργούς, που υπήρξε πνευματικό κέντρο και που σήμερα, παρά τις δυσκολίες της σύγχρονης περιφέρειας, επιδιώκει να ανακτήσει τη θέση της μέσα από δράσεις ανάδειξης των ιστορικών τόπων.
Όπως είπε: «Εμείς έχουμε ξεκινήσει ήδη τις εκδηλώσεις. Προσπαθώ και εγώ σαν Δήμαρχος, νέα δημοτική αρχή να ετοιμάσω την πόλη στην οποία σας καλώ και από αυτό το βήμα να την επισκεφθείτε. Και όσοι δεν τα καταφέρατε πρέπει να τα καταφέρετε να είστε το Σαββατοκύριακο των Βαΐων, μια βδομάδα πριν το Πάσχα, που κάθε χρόνο εμείς τιμούμε αυτό το γεγονός. Φέτος θα είναι πολύ ξεχωριστό διήμερο. Είναι αλήθεια ότι υπάρχει πάρα πάρα πολύ μεγάλη επισκεψιμότητα. Το αντιλαμβάνεστε αυτό, αλλά νομίζω ότι όσοι δεν καταφέρατε για κάποιο λόγο να έρθετε, θα έχετε τον χρόνο και τη διάθεση θεωρώ μέσα στη χρονιά, μιας και θα συνεχιστούν οι εκδηλώσεις μας και όχι μόνο να απολαύσετε την πόλη μας, η οποία είναι πανέμορφη και να νιώσετε από κοντά το δέος περπατώντας στα σοκάκια και στους ιστορικούς και στους μνημονιακούς χώρους που έχουμε. Να πω εδώ ότι κάναμε έναν αγώνα δρόμου να αναδείξουμε τις τάπιες (οχύρωμα) από εκείνες τις οποίες πολεμούσαν και εφορμούσαν οι Εξοδίτες. Ας πούμε υπάρχει το τραγικό γεγονός στο σημείο της Εξόδου, δεν του έχουμε αποδώσει ακόμα την τιμή που πρέπει. Μιλάω για την Ντάπια της Λουνέτας και που σε λίγες ημέρες ξεκινάει μέσα από ένα Μεσολογγίτη γλύπτη και καλλιτέχνη που μας έδωσε το έργο του και θα το κατασκευάσουμε έτσι ώστε να αποδώσουμε το αυτονόητο, την τιμή στο σημείο από το οποίο έγινε η Έξοδος και άλλα σημαντικά γεγονότα και μνημονιακούς χώρους που προσπαθούμε να αναδείξουμε, αλλά φυσικά αν μου επιτρέπετε εμείς θέλουμε να αποδώσουμε και την ανάγκη για μια σύγχρονη έξοδο που έχει ανάγκη ο τόπος μας».
Γερμανική τράπουλα με Έλληνες αγωνιστές και Βαυαρούς στρατιώτες (στις φιγούρες), και σκηνές κυρίως από την έλευση του βασιλιά Όθωνα και των βαυαρικών στρατευμάτων στην Ελλάδα και τη ζωή των Ελλήνων (στους άσους και στα φ. VII-X). Μοναδική σκηνή από την Ελληνική Επανάσταση είναι η καταστροφή του Μεσολογγίου. Βαυαρία, Kajetan Göbl, 1834. Δεσμίδα 36 φύλλων, χαλκογραφική εκτύπωση στην πρόσθια όψη και ξυλογραφική στην οπίσθια (επιχρωμάτιση με υδροχρώματα), σφραγίδα φόρου «Oberbayern / 4 Ker», θήκη του εκδότη Συλλογή Θόδωρου Θεοδώρου
Αναμνηστική βεντάλια της συναυλίας που πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα Vauxhall του Παρισιού, στις 26 Απριλίου 1826, υπέρ του Αγώνα των Ελλήνων Χαρτί, ξύλο – Μουσείο Μπενάκη ΓΕ_25731, δωρεά Μαρίνας Σακοπούλου
Ζευγάρι πιστόλια που ανήκαν στον λόρδο Byron Ξύλο, ατσάλι Μουσείο Μπενάκη ΓΕ_9208, δωρεά R. J. H. Jenkins Το 1834 ο Διονύσιος Σολωμός τα προσέφερε στον λόρδο Nugent, φιλελεύθερο Βρετανό Αρμοστή της Επτανήσου (1832-1835)
Η Σπυριδούλα Δημητρίου προσέγγισε το Μεσολόγγι ως σύμβολο. Το όνομα της πόλης απέκτησε καθοριστική δύναμη στην ανάδυση της σύγχρονης Ελλάδας. Το Μεσολόγγι δεν είναι απλώς ένας τόπος είναι ιδέα πολιτικής και πνευματικής δύναμης, που γεννήθηκε μέσα από την Έξοδο της 11ης Απριλίου 1826. Η έκθεση εξετάζει πώς το γεγονός αποτυπώθηκε από φιλέλληνες καλλιτέχνες – πολλοί απ’ τους οποίους δεν επισκέφθηκαν ποτέ την Ελλάδα – και πώς τα έργα τους λειτούργησαν ως πολιτικά εργαλεία διεθνούς ενσυναίσθησης. Μέσα από πίνακες, χαρακτικά και εικονογραφημένες εκδόσεις, το Μεσολόγγι αναδείχθηκε ως προπύργιο ηρωισμού και αυταπάρνησης. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη σημασία της εικόνας του χυμένου αίματος στο χώμα ως εικαστικού μοτίβου που ενίσχυσε το φιλελληνικό κίνημα, αλλά και στη δύναμη της τέχνης να διαμορφώνει ιστορική συνείδηση. Η Σπυριδούλα Δημητρίου επίσης υπενθύμισε τη φράση του Υψηλάντη «στο στήθος κάθε Έλληνα είναι ένα δεύτερο Μεσολόγγι», επισημαίνοντας έτσι ότι η ήττα δεν σημαίνει τέλος, αλλά δύναται να μετατραπεί σε πηγή δόξας και δημιουργικής δύναμης.
Ο Κωνσταντίνος Ι. Στεφανής εστίασε στη μεθοδολογία της έκθεσης και τη σημασία του εφήμερου υλικού. Πέρα από τα ζωγραφικά έργα, ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε σε περιοδικές εκδόσεις, αλμανάκ και αφίσες δημόσιων θεαμάτων. Το Μεσολόγγι του 1825-26 βρισκόταν σχεδόν καθημερινά στον ευρωπαϊκό Τύπο, ενώ θεατρικές παραστάσεις ακόμα και παραστάσεις τσίρκου σε Λονδίνο και Παρίσι αναπαριστούσαν σκηνές της πολιορκίας. Η επιλογή να παρουσιαστούν δίπλα δίπλα πρωτότυπα έργα και οι χαρακτικές τους αποδόσεις αναδεικνύει τον ρόλο των χαρακτών στη διάδοση των εικονογραφικών προτύπων. Το κοινό δεν γνώριζε συχνά το πρωτότυπο έργο μα την αναπαραγωγή του. Η έκθεση διαρθρώνεται σε έξι ενότητες, καλύπτοντας χρονικά από το τέλος του 18ου αιώνα έως τον 20ο. Ξεχωρίζουν τα σχέδια του Ιταλού Simone Pomardi από το 1856 που παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο σύνολό τους. Σκηνές καθημερινής ζωής, ενδυματολογικές λεπτομέρειες ενός Μεσολογγίου που επιβιώνει μετά την καταστροφή. Όπως και η γερμανική τράπουλα με Έλληνες αγωνιστές και Βαυαρούς στρατιώτες του 1834.
Alphonse-Marie de Neuville (1835-1885) (σχεδιαστής) Η Υπεράσπιση του Μεσολογγίου Επιχρωματισμένη λιθογραφία Μουσείο Μπενάκη
Σχέδιο που φιλοτέχνησε ο Simone Pomardi (1760-1830) κατά την περιήγησή του στην Ελλάδα το 1805 σε σημειωματάριο σχεδίων 74 φύλλων ζωγραφισμένων στο recto και verso Μουσείο Μπενάκη
Ο συνοδευτικός κατάλογος αποτελεί επιστημονικό έργο με χρονολόγιο των γεγονότων από τον Αντώνη Διακάκη, μελέτη για το φυσικό περιβάλλον, ένα κείμενο για τα σχέδια, τον Έντουαρντ Ντόντγουελ και Simone Pomardi για το Μεσολόγγι το 1805-1806 και για τα δημόσια θεάματα του 19ου αιώνα από τον Κωνσταντίνο Ι. Στεφανή. Η Ξένια Πολίτου σε ένα κείμενο για την ενδυματολογική πραγματικότητα του Μεσολογγίου στις αρχές του 19ου μέσα από τα σχέδια του Simone Pomardi. Η Σταυρούλα Πολoνύφη με κείμενο για το Μεσολόγγι από την οπτική των περιηγητών πριν από την επανάσταση. Ο Ρόντρικ Μπήτον έχει ένα κείμενο για τον Λόρδο Μπάιρον, τους Σουλιώτες και την πόλη του Μεσολογγίου. Η Όλγα Γιαννακογεώργου για το φυσικό περιβάλλον του Μεσολογγίου-μηχανισμός άμυνας και συντελεστής διαμόρφωσης του ιστορικού γίγνεσθαι. Ο Αριστείδης Χατζής ένα κείμενο λογοκρισία στο Μεσολόγγι: τα Ελληνικά Χρονικά και Ελευθερία του Τύπου στην επαναστατημένη Ελλάδα. Ο Παντελής Μπουκάλας με κείμενο: τα Δημοτικά τραγούδια για τις πολιορκίες του Μεσολογγίου και την Έξοδο. Η Σπυριδούλα Δημητρίου με το κείμενο: Η Έξοδος του Μεσολογγίου του Θεόδωρου Βρυζάκη και η ενσάρκωση του ελληνικού ηρωισμού. Ο Τζον Ρόμπερτσον: Το Μεσολόγγι και εικονογραφία του 19ου αιώνα στη Γερμανία, από τη συλλογή του ίδιου και η Πανωραία Γιαννάτου με το: Γιορτάζοντας την Έξοδο εκατό χρόνια από την έξοδο της φρουράς του Μεσολογγίου 1826 – 1926. Όπως είπε μάλιστα κλείνοντας η ίδια: «Εμείς είμαστε σήμερα στα 200 χρόνια, αλλά μας ενδιαφέρει το τι έγινε και τα εκατό χρόνια και έχουμε διάφορα τεκμήρια στην έκθεση από την εκατονταετηρίδα του 1926. Κλείνοντας θέλω να πω ότι η έκθεση και ο κατάλογος είναι μια συλλογική δουλειά. Πάρα πολλοί άνθρωποι βοήθησαν σ’ αυτό».
Ύμνος εις την ελευθερίαν, έγραψε Διονύσιος Σολωμός, Ζακύνθιος, τον Μάιον μήνα 1823 / Inno alla Libertà, Dionisio Solomos da Zacinto scrisse il mese di Maggio 1823, Volgarizzato in prosa italiana da G. Grassetti […], Editione III, Εκ της Τυπογραφίας Δ. Μεσθενέως, Εν Μεσολογγίω 1825 Μουσείο Μπενάκη, LM7, S68y 1825
Ο κατάλογος είναι ένα εξαιρετικό δώρο ιστορικής μνήμης. Η έκθεση «ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ 1826 – 200 χρόνια από την Έξοδο» που περιηγήθηκα σε πάει ένα ταξίδι στον χρόνο που δεν περιορίζεται σε μια ηρωική αφήγηση. Θέτει το ερώτημα του πώς η τέχνη μετατρέπει την ήττα σε σύμβολο, πώς η εικόνα γίνεται πολιτικό επιχείρημα και πώς ένα τοπικό γεγονός αποκτά παγκόσμια διάσταση. Η έκθεση μας καλεί σε έναν διάλογο ανάμεσα στην ιστορία και τη σύγχρονη ματιά παρουσιάζοντας το Μεσολόγγι ως έναν τόπο όχι μόνο θυσίας αλλά ως ιδέα που εξακολουθεί να γεννά πολιτισμό.
Θα πραγματοποιηθούν και ξεναγήσεις που θα προσφέρουν στο κοινό ο Κωνσταντίνος Στεφανής και οι συνεργάτιδες της έκθεσης Αθηνά Ζουπαντή και Μαρία Ξεναρίου (στις 12/3, 26/3, 2/4, 23/4). Μια ομιλία που θα δώσει ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Παντελής Μπουκάλας για τα δημοτικά τραγούδια που αναφέρονται στις Πολιορκίες και την Έξοδο την Τρίτη 7 Απριλίου. Τέλος το Τμήμα Εκπαίδευσης του Μουσείου Μπενάκη θα προσφέρει προγράμματα για σχολικές ομάδες αλλά και ειδικές δράσεις για επισκέπτες με απώλεια όρασης ή τυφλότητα και επίσης επισκέπτες με ήπια γνωσιακή διαταραχή ή αρχόμενη άνοια.
Godefroy Engelmann (1788-1839) (χαράκτης) – Louis Stanislas Marin-Lavigne (1797-1860) (σχεδιαστής) Η καταστροφή του Μεσολογγίου, 1827 Επιχρωματισμένη λιθογραφία Μουσείο Μπενάκη ΓΕ_26333, δωρεά Δαμιανού Κυριαζή
Vistus Balch (1799-1884) (χαράκτης) – Elkanah Tisdale (1768-1835) (σχεδιαστής) Η πτώση του Μεσολογγίου, 1828 – Οξυγραφία Μουσείο Μπενάκη Φ00817, δωρεά Ευστάθιου Ι. Φινόπουλου Αναδιπλούμενη προμετωπίδα που δημοσιεύτηκε στο John L. Comstock, History of the Greek Revolution; compiled from official documents of the Greek Government, William W. Reed & Co, Νέα Υόρκη 1828.
Ι. Α. Dusch (χαράκτης) Ακριβής και αληθής απεικόνιση της εξόδου της ελληνικής φρουράς από το φρούριο Μεσολογγίου, το οποίο τη νύχτα της 25ης προς 26η Απριλίου 1826 αλώθηκε με σφοδρότητα από τους Τούρκους υπό την ηγεσία του Ιμπραήμ πασά, τέλη δεκαετίας 1820, Κέμπτεν, Joh. Koch Χαλκογραφία Μουσείο Μπενάκη
πηγή : elculture.gr
Διαβάστε πρώτοι όλες τις ειδήσεις από το Αγρίνιο και την Αιτωλοακαρνανία, ακολουθώντας το agrinioculture.gr στο GoogleNews
