Γράφει ο Βασίλειος Π. Κωστάρας
Ιατρός Δ/ντης Ε.Σ.Υ.
Το ερώτημα «περισσότερο ή λιγότερο κράτος;» απαντάται στον πυρήνα της πολιτικής και οικονομικής συζήτησης εδώ και δεκαετίες. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι ένα ισχυρό κράτος πρέπει να μπορεί να εγγυηθεί κοινωνική δικαιοσύνη και σταθερότητα, ενώ κάποιοι άλλοι θεωρούν ότι η υπερβολική κρατική παρέμβαση περιορίζει την ελευθερία και την ανάπτυξη. Η αλήθεια, φυσικά, εντοπίζεται σε μια ισορροπία που εξαρτάται από τις ανάγκες κάθε κοινωνίας και κάθε κράτους.
Ένας από τους πιο διαδεδομένους μύθους είναι ότι «περισσότερο κράτος σημαίνει και μεγαλύτερη ευημερία». Πράγματι, ένα ισχυρό κοινωνικό κράτος είναι ικανό να προσφέρει υγεία, παιδεία και κοινωνική προστασία στους πολίτες του, μειώνοντας τις μεταξύ τους ανισότητες. Όταν όμως η κρατική παρέμβαση γίνεται υπερβολική, οδηγεί, συνήθως, σε γραφειοκρατία, σπατάλη πόρων και επομένως σε χαμηλή αποδοτικότητα. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις δημόσιων οργανισμών που λειτουργούν με καθυστερήσεις και έλλειψη κινήτρων για βελτίωση, γεγονός που όχι μόνο δεν εξυπηρετεί τον πολίτη, αλλά τελικά τον επιβαρύνει.
Υπάρχει, βέβαια, και ο αντίθετος μύθος: «λιγότερο κράτος σημαίνει αυτόματα περισσότερη ελευθερία και ανάπτυξη». Πράγματι η μείωση της κρατικής παρέμβασης δίνει χώρο στην ιδιωτική πρωτοβουλία ενισχύοντας την επιχειρηματικότητα και την καινοτομία. Ωστόσο, η πλήρης απουσία ρυθμιστικού πλαισίου και βασικών κανόνων και ελέγχων στην αγορά μπορεί να οδηγήσει σε ανισότητες, εκμετάλλευση των εργαζομένων και μονοπωλιακές καταστάσεις.
Αναμφισβήτητα ο ρόλος του κράτους σε συγκεκριμένους τομείς είναι αναντικατάσταστος. Η δημόσια υγεία, η εκπαίδευση, η ασφάλεια και η δικαιοσύνη αποτελούν πυλώνες που δύσκολα μπορούν να αφεθούν αποκλειστικά στην ιδιωτική πρωτοβουλία. Σε περιόδους κρίσεων – όπως οικονομικές καταρρεύσεις ή πανδημίες – η παρουσία ενός ισχυρού και αποτελεσματικού κράτους αποδεικνύεται καθοριστική. Το κράτος μπορεί να στηρίξει τους πιο ευάλωτους και να διασφαλίσει τη συνοχή της κοινωνίας.
Σε κάποιους άλλους τομείς, όμως, το κράτος δεν είναι πάντα ο καλύτερος διαχειριστής. Σε δραστηριότητες όπου η καινοτομία και η ταχύτητα είναι κρίσιμες, ο ιδιωτικός τομέας συχνά υπερτερεί. Για παράδειγμα, το ανταγωνιστικό περιβάλλον, στο οποίο λειτουργούν οι ιδιωτικές επιχειρήσεις είναι το βασικό κίνητρο για να βελτιώνουν τα προϊόντα και τις υπηρεσίες τους. Επομένως, η συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα ίσως να είναι πιο αποτελεσματική από την αποκλειστική κυριαρχία του ενός ή του άλλου.
Ένας ακόμη μύθος τοποθετεί το ζήτημα σε ποσοτική βάση: «πόσο μεγάλο» ή «πόσο μικρό» πρέπει να είναι το κράτος. Στην πραγματικότητα όμως το κρίσιμο ερώτημα πρέπει να είναι ποιοτικό: «πόσο αποτελεσματικό» είναι το κράτος. Ένα καλά οργανωμένο κράτος – ανεξαρτήτως μεγέθους – παρέχει υψηλής ποιότητας υπηρεσίες στους πολίτες του και να ενισχύει την ανάπτυξη.
Στην ελληνική πραγματικότητα, η συζήτηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η χώρα μας έχει βιώσει και περιόδους έντονης κρατικής παρέμβασης αλλά και περιόδους προσπαθειών περιορισμού της. Τα προβλήματα γραφειοκρατίας, φορολογικής επιβάρυνσης και αργών μεταρρυθμίσεων συχνά αποδίδονται σε ένα «υπερτροφικό» κράτος. Από την άλλη, η ανάγκη για κοινωνική προστασία του πολίτη και για δημόσιες υπηρεσίες που παρέχει το κράτος παραμένει ισχυρή, ιδιαίτερα σε περιόδους οικονομικής πίεσης.
Άρα το δίλημμα «περισσότερο ή λιγότερο κράτος» είναι σε μεγάλο βαθμό παραπλανητικό. Δεν πρόκειται για μια απλή επιλογή ανάμεσα σε δύο άκρα, αλλά για την αναζήτηση μιας ισορροπίας. Ένα αποτελεσματικό κράτος πρέπει να είναι αρκετά ισχυρό ώστε να προστατεύει τους πολίτες και να διασφαλίζει ίσες ευκαιρίες, αλλά και αρκετά ευέλικτο ώστε να μην εμποδίζει την ανάπτυξη και την καινοτομία. Η πρόκληση δεν είναι να μειώσουμε ή να αυξήσουμε απλώς το κράτος, αλλά να το κάνουμε καλύτερο.
Διαβάστε πρώτοι όλες τις ειδήσεις από το Αγρίνιο και την Αιτωλοακαρνανία, ακολουθώντας το agrinioculture.gr στο GoogleNews
