Οι πολιτικές που προτείνει το Περιφερειακό Παρατηρητήριο Κοινωνικής Ένταξης της Δυτικής Ελλάδας για να πάψει η φυγή των νέων
Διαφοροποιημένες τοποκεντρικές πολιτικές απαιτούνται για την αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος στη Δυτική Ελλάδα. Αυτό είναι ένα από τα βασικότερα συμπεράσματα της μελέτης του Περιφερειακού Παρατηρητηρίου Κοινωνικής Ένταξης της Δυτικής Ελλάδας, η οποία παρουσιάζει μια ολοκληρωμένη ανάλυση των δημογραφικών εξελίξεων στην Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας.
Η μελέτη δεν προτείνει συγκεκριμένα μέτρα για την ανάσχεση της δημογραφικής συρρίκνωσης, ωστόσο καταλήγει στις βασικές προτεραιότητες πολιτικής που θα πρέπει να ακολουθηθούν. Αυτό προέκυψε κυρίως μέσα από τη διαπίστωση πως η ένταση και τα χαρακτηριστικά της δημογραφικής συρρίκνωσης διαφοροποιούνται σημαντικά μεταξύ των τριών Περιφερειακών Ενοτήτων, με την Αιτωλοακαρνανία να βρίσκεται σε δυσμενέστερη θέση έναντι της Αχαΐας και της Ηλείας.
Μείωση 4,5% την τελευταία πενταετία στην Αιτωλοακαρνανία
Σύμφωνα με την απογραφή του 2021, ο μόνιμος πληθυσμός της Αιτωλοακαρνανίας μειώθηκε κατά 8,8% σε σχέση με το 2011, ενώ η πτωτική πορεία συνεχίζεται και κατά την περίοδο 2021–2025, με επιπλέον μείωση κατά 4,48%. Αντιθέτως η Αχαΐα και Ηλεία εμφανίζουν μια δημογραφική ανθεκτικότητα, έχοντας πολύ μικρότερα ποσοστά μείωσης του πληθυσμού στην τελευταία απογραφή, -1,2% η Αχαΐα και -5,9% η Ηλεία. Επίσης εμφανίζουν εντελώς διαφορετική εικόνα σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για την περίοδο 2021-2025, όπου στην Αχαΐα αυξάνεται η μείωση του πληθυσμού σε 2,06%, ενώ η Ηλεία λόγω του θετικού μεταναστευτικού ισοζυγίου καταγράφεται αύξηση 1,77%!
Η δυσμενέστερη θέση της Αιτωλοακαρνανίας συνδέεται με τον έντονα αγροτικό χαρακτήρα της περιοχής, τη μεγάλη γεωγραφική της έκταση, τη διάσπαρτη οικιστική δομή και τη συνεχιζόμενη αποχώρηση νεότερων ηλικιακών ομάδων προς μεγαλύτερα αστικά κέντρα. Η σωρευτική αυτή απώλεια πληθυσμού καταδεικνύει ότι η Αιτωλοακαρνανία αντιμετωπίζει τη μεγαλύτερη δημογραφική πρόκληση στην Περιφέρεια, με άμεσες συνέπειες στη διαθεσιμότητα ανθρώπινου δυναμικού, στη βιωσιμότητα των τοπικών κοινοτήτων και στην αναπτυξιακή δυναμική της περιοχής.
Η διαπίστωση αυτή υπογραμμίζει ότι η δημογραφική εξέλιξη δεν αποτελεί αποκλειστικά αποτέλεσμα της φυσικής αναπαραγωγής του πληθυσμού, αλλά επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητα κάθε περιοχής να διατηρεί και να προσελκύει ανθρώπινο δυναμικό.
Η αντιμετώπιση της δημογραφικής συρρίκνωσης και της διαρροής ανθρώπινου κεφαλαίου, σύμφωνα με τη μελέτη του Παρατηρητηρίου Κοινωνικής Ένταξης της Δυτικής Ελλάδας, δεν μπορεί να βασιστεί αποκλειστικά στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας ή στη βελτίωση των εισοδημάτων. Η διεθνής εμπειρία και οι πρόσφατες κατευθύνσεις του ΟΟΣΑ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναδεικνύουν ότι η απόφαση ενός νέου ανθρώπου ή μιας οικογένειας να εγκατασταθεί ή να παραμείνει σε μία περιοχή επηρεάζεται από ένα ευρύτερο σύνολο παραγόντων που συνδέονται με την ποιότητα ζωής, την πρόσβαση σε υπηρεσίες, την κατοικία, τη συνδεσιμότητα και τις δυνατότητες προσωπικής και επαγγελματικής εξέλιξης. Στο πλαίσιο αυτό, οι τοποκεντρικές (place-based) πολιτικές αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, καθώς προσαρμόζονται στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής και αξιοποιούν τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα αντί να εφαρμόζουν οριζόντιες παρεμβάσεις.
Για την Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας, η εφαρμογή place-based πολιτικών είναι ιδιαίτερα σημαντική λόγω των έντονων ενδοπεριφερειακών διαφοροποιήσεων που χαρακτηρίζουν το αναπτυξιακό και δημογραφικό της προφίλ. Οι ανάγκες των αγροτικών, ορεινών και απομακρυσμένων περιοχών διαφοροποιούνται σημαντικά από εκείνες του μητροπολιτικού πόλου της Πάτρας, γεγονός που καθιστά αναγκαίο τον σχεδιασμό στοχευμένων παρεμβάσεων, προσαρμοσμένων στις ιδιαίτερες κοινωνικές, οικονομικές και χωρικές συνθήκες κάθε περιοχής. Οι place-based πολιτικές δεν στοχεύουν μόνο στην προσέλκυση νέων κατοίκων, αλλά κυρίως στη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου περιβάλλοντος, στο οποίο οι νέοι θα μπορούν να εργαστούν, να δημιουργήσουν οικογένεια και να αναπτύξουν τη σταδιοδρομία τους.
Πολιτική στέγης
Κεντρικό στοιχείο μιας τέτοιας στρατηγικής αποτελεί η εξασφάλιση προσιτής και ποιοτικής κατοικίας. Η δυνατότητα πρόσβασης νέων εργαζομένων, ερευνητών και νέων οικογενειών σε κατάλληλη και οικονομικά προσιτή στέγη επηρεάζει άμεσα την απόφαση εγκατάστασης και παραμονής τους στην Περιφέρεια. Η ανάπτυξη προγραμμάτων προσιτής κατοικίας, ιδιαίτερα σε αγροτικές και απομακρυσμένες περιοχές, η αξιοποίηση ανενεργών δημόσιων κτιρίων για στεγαστικές χρήσεις, καθώς και η παροχή κινήτρων εγκατάστασης επαγγελματιών σε περιοχές με δημογραφική συρρίκνωση μπορούν να ενισχύσουν ουσιαστικά την περιφερειακή ελκυστικότητα. Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν παράλληλα ειδικά μέτρα στήριξης για εργαζόμενους σε τομείς, όπου καταγράφονται διαχρονικές ελλείψεις προσωπικού, όπως η υγεία και η εκπαίδευση.
Πρόσβαση σε υπηρεσίες
Εξίσου καθοριστική είναι η ενίσχυση των κοινωνικών και δημόσιων υπηρεσιών, οι οποίες αποτελούν βασικό παράγοντα ποιότητας ζωής και κοινωνικής συνοχής. Η διαθεσιμότητα ποιοτικών υπηρεσιών υγείας, εκπαίδευσης, παιδικής φροντίδας και κοινωνικής προστασίας μειώνει τα εμπόδια εγκατάστασης νέων οικογενειών και δημιουργεί συνθήκες μεγαλύτερης ασφάλειας και ευημερίας για τους κατοίκους. Η ανάπτυξη επαρκών δομών προσχολικής αγωγής, η ενίσχυση των υπηρεσιών φροντίδας ηλικιωμένων, η στελέχωση και ο εκσυγχρονισμός των Κέντρων Υγείας στις αγροτικές και απομακρυσμένες περιοχές, καθώς και οι πολιτικές συμφιλίωσης επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής συνιστούν κρίσιμες προϋποθέσεις για τη συγκράτηση του πληθυσμού.
Ποιότητα ζωής
Παράλληλα, η αναβάθμιση της ποιότητας ζωής και του δομημένου περιβάλλοντος αποτελεί ολοένα και σημαντικότερο παράγοντα περιφερειακής ανταγωνιστικότητας. Η δημιουργία ποιοτικών δημόσιων χώρων, η ανάπτυξη πράσινων υποδομών, η ενίσχυση των πολιτιστικών και αθλητικών εγκαταστάσεων και η αναβάθμιση του αστικού και περιαστικού περιβάλλοντος συμβάλλουν στη δημιουργία ελκυστικών τόπων διαβίωσης, ιδιαίτερα για νέους ανθρώπους και οικογένειες υψηλής κινητικότητας.
Ψηφιακές και άλλες υποδομές
Η αποτελεσματικότητα των παραπάνω παρεμβάσεων εξαρτάται επίσης από την ενίσχυση της φυσικής και ψηφιακής συνδεσιμότητας της Περιφέρειας. Η βελτίωση των μεταφορικών υποδομών και των διασυνδέσεων μεταξύ των Περιφερειακών Ενοτήτων, αλλά και με τα μεγάλα αστικά και οικονομικά κέντρα της χώρας, διευκολύνει την κινητικότητα εργαζομένων, επιχειρήσεων και επενδύσεων. Ταυτόχρονα, η καθολική πρόσβαση σε ψηφιακές υποδομές υψηλής ταχύτητας δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη της τηλεργασίας, της εξ αποστάσεως επιχειρηματικής δραστηριότητας και της ψηφιακής οικονομίας, καθιστώντας τη Δυτική Ελλάδα ελκυστικότερο τόπο εγκατάστασης για επαγγελματίες της γνώσης.
Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει και η δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την επιχειρηματικότητα, την καινοτομία και την αξιοποίηση του τοπικού ανθρώπινου δυναμικού. Η υποστήριξη νεοφυών επιχειρήσεων, η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ πανεπιστημίων, ερευνητικών ιδρυμάτων και επιχειρήσεων, καθώς και η αξιοποίηση των τοπικών παραγωγικών οικοσυστημάτων μπορούν να δημιουργήσουν περισσότερες ευκαιρίες απασχόλησης υψηλής προστιθέμενης αξίας και να περιορίσουν τη διαρροή νέων επιστημόνων προς άλλες περιφέρειες ή το εξωτερικό.
Οι βασικές προτεραιότητες πολιτικής
Η μελέτη του Παρατηρητηρίου Κοινωνικής Ένταξης της Δυτικής Ελλάδας προτείνει:
• Η δημογραφική πολιτική θα πρέπει να ενταχθεί στον πυρήνα της αναπτυξιακής στρατηγικής της Περιφέρειας, αντιμετωπίζοντας τη δημογραφική συρρίκνωση ως ζήτημα ανθρώπινου κεφαλαίου, παραγωγικότητας και περιφερειακής ανταγωνιστικότητας.
• Απαιτείται η περαιτέρω εφαρμογή διαφοροποιημένων τοποκεντρικών πολιτικών που θα ανταποκρίνονται στις διαφορετικές ανάγκες της Αιτωλοακαρνανίας, της Αχαΐας και της Ηλείας, αξιοποιώντας τα συγκριτικά πλεονεκτήματα κάθε περιοχής.
• Προτεραιότητα πρέπει να δοθεί στη δημιουργία περαιτέρω ποιοτικών θέσεων εργασίας υψηλής προστιθέμενης αξίας, στη στενότερη σύνδεση της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας και στη συγκράτηση των αποφοίτων των πανεπιστημιακών και ερευνητικών ιδρυμάτων της Περιφέρειας.
• Η ενίσχυση της περιφερειακής ελκυστικότητας απαιτεί περαιτέρω ολοκληρωμένες επενδύσεις στην κατοικία, στις δημόσιες υπηρεσίες, στις μεταφορικές και ψηφιακές υποδομές, στον πολιτισμό, στην κοινωνική προστασία και στην αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας.
• Η Περιφέρεια οφείλει να ενισχύσει τον ρόλο της ως θεσμικός συντονιστής του Περιφερειακού Οικοσυστήματος Δεξιοτήτων, ενισχύοντας τους μηχανισμούς συνεργασίας μεταξύ εκπαίδευσης, κατάρτισης, επιχειρήσεων και αγοράς εργασίας, με βάση τεκμηριωμένα δεδομένα και συνεχή παρακολούθηση των δημογραφικών και αναπτυξιακών εξελίξεων.
Διαβάστε πρώτοι όλες τις ειδήσεις από το Αγρίνιο και την Αιτωλοακαρνανία, ακολουθώντας το agrinioculture.gr στο GoogleNews
